Türk Beyin Göçünde Yeni Rota: Almanya Öne Çıktı, Mühendislikte Artış Dikkat Çekti

Türk Beyin Göçünde Yeni Rota: Almanya Öne Çıktı, Mühendislikte Artış Dikkat Çekti - Ankara Yaşam
Türk Beyin Göçünde Yeni Rota: Almanya Öne Çıktı, Mühendislikte Artış Dikkat Çekti - Ankara Yaşam

SER Akademi tarafından Dr. Ömer Özdinç editörlüğünde hazırlanan “Türkiye’de Beyin Göçü 2026” raporu, lisans mezunlarının yurt dışına yönelişindeki artışı ve göçün mesleklere, illere ve hedef ülkelere göre dağılımını inceliyor. TÜİK’in ayrıntılı verilerine göre 2025’te beyin göçü oranı yüzde 2,19’a yükseldi. Almanya ise yüzde 22’lik payla ilk kez ABD’yi geride bıraktı.

TÜİK, Yükseköğretim Kurulu (YÖK), OECD, Eurostat ve Almanya’nın resmî istatistiklerini bir araya getiren araştırma, nitelikli mezunların yurt dışına yönelişini yalnızca sayılar üzerinden değil, Türkiye’nin insan kaynağı ve üretim kapasitesi üzerindeki olası etkileriyle de değerlendiriyor.

Türkiye’de beyin göçü oranı ne kadar?

Lisans mezunlarının beyin göçü oranı 2015’te yüzde 1,57 iken 2025’te yüzde 2,19’a çıktı. Son yıldaki 0,19 puanlık yükseliş, raporda incelenen 11 yıllık dönemin en yüksek yıllık artışı olarak kaydedildi. TÜİK, oranı duyurusunda yuvarlayarak yüzde 2,2 olarak açıkladı.

Rapor, TÜİK’in beyin göçü oranlarını YÖK’ün mezun sayılarıyla birleştirerek uzun süreli yurt dışında yaşayan ilgili mezun gruplarının sayısının yaklaşık 23 bin 500’den 55 bin 600’e yükseldiğini tahmin ediyor. Bu kişi sayısı TÜİK’in doğrudan yayımladığı bir veri değil; araştırmacıların farklı veri kaynaklarını birleştirerek yaptığı hesaplamadır. Artış, 81 ilin 72’sinde ve incelenen bölümlerin yüzde 79’unda görüldü.

Almanya neden Türk mezunlar için ilk sıraya yükseldi?

Almanya, yurt dışına yerleşen Türk lisans mezunları arasındaki payını 2021’de yüzde 15,3’ten 2025’te yüzde 22’ye çıkardı. ABD’nin payı aynı yıl yüzde 16,9’da kaldı. Avrupa ülkelerinin toplam payı da yüzde 36’dan yüzde 48’e yükseldi.

Raporda Almanya’nın nitelikli çalışanlara yönelik göç ve oturum politikalarının bu değişimde rol oynamış olabileceği değerlendiriliyor. Ancak ülke tercihini tek bir nedene bağlamak mümkün değil. İstihdam olanakları, ücretler, kariyer gelişimi ve yaşam koşulları da mezunların kararlarını etkileyebiliyor.

Hangi meslek ve bölümlerde beyin göçü daha yüksek?

Bilişim alanı yüzde 7 ile beyin göçü oranının en yüksek olduğu geniş eğitim alanı olmayı sürdürdü. Mühendislik, imalat ve inşaat alanındaki oran ise bir yılda yüzde 4,38’den yüzde 4,84’e yükseldi. Bazı mühendislik bölümlerinde oran daha da yüksek çıktı:

Bölüm Beyin göçü oranı
İşletme mühendisliği Yüzde 13,1
Matematik mühendisliği Yüzde 11
Elektronik mühendisliği Yüzde 10,9
Fizik mühendisliği Yüzde 10,2

Yazılım mühendisliğinde oran 2021-2025 döneminde yüzde 6,9’dan yüzde 9,1’e çıktı. Sağlık alanındaki eğilim de dikkat çekti: Tıp mezunlarında beyin göçü oranı yaklaşık 1,5 katına, fizyoterapi mezunlarında ise iki katına yükseldi. Bu veriler, teknoloji ve sağlık alanlarının nitelikli işgücü planlamasında ayrıca izlenmesi gerektiğine işaret ediyor.

Üniversite bursu beyin göçü oranıyla bağlantılı mı?

Vakıf üniversitelerinde tam burslu öğrenim gören mezunların yurt dışına göç oranı, ücret ödeyen mezunların yaklaşık 2,3 katı olarak hesaplandı. Bu bulgu, akademik başarı ve yurt dışına yöneliş arasında bir ilişki olabileceğini düşündürüyor; ancak burs durumu tek başına göçün nedenini kanıtlamıyor.

Vakıf üniversitesi mezunlarının oranı devlet üniversitesi mezunlarının üzerinde kalırken iki grup arasındaki farkın azaldığı bildirildi. 2025’te devlet üniversitesi mezunlarının oranındaki yükseliş daha belirgin oldu.

Beyin göçü oranı en yüksek iller hangileri?

İstanbul, yüzde 3,99’luk oranla iller arasında ilk sırada yer aldı. İzmir’deki artış Ankara’dakinden daha hızlı gerçekleşti ve İzmir ikinci sıraya yükseldi. Ankara’nın oranı ise 2021-2025 döneminde yüzde 2,84’ten yüzde 2,94’e çıktı.

Aynı dönemde Bilecik’te beş yıllık artış yüzde 43, Eskişehir’de yüzde 31, Bursa’da yüzde 28 olarak hesaplandı. Araştırma, Marmara ve Ege’deki sanayi kuşağında yükselişe dikkat çekiyor. Ankara’daki görece sınırlı artışın savunma sanayii ve teknoloji istihdamıyla ilişkili olabileceği öne sürülse de rapor bu ilişkiyi nedensel olarak kanıtlamıyor.

2025 beyin göçü verileri hangi dönemi kapsıyor?

TÜİK’in yükseköğretim beyin göçü göstergesi, belirli lisans mezunu gruplarında uzun süreli yurt dışı ikametini esas alıyor. Ölçüt, kişinin referans yıldan önceki beş yıl içinde en az üç yıl yurt dışında bulunmasını ve referans yılında da yurt dışında yaşamasını kapsıyor. Bu nedenle 2025 oranını yalnızca 2022 ve öncesinde göç edenlerle sınırlamak doğru değildir; gösterge, tanımlanan ikamet koşullarını karşılayan mezunları ölçer.

Bu oran, Türkiye’deki tüm üniversite mezunlarının bir yıl içinde göç etme oranı anlamına gelmez. Ayrıca TÜİK’in toplam uluslararası göç istatistikleriyle aynı kapsamda değildir; beyin göçü göstergesi belirli lisans mezunlarını ve uzun süreli ikameti esas alır.

Türkiye beyin göçünü azaltmak için hangi adımları atabilir?

Rapor, Türkiye’nin yalnızca yurt dışına giden nitelikli çalışanları değil, ülkeye gelen araştırmacı ve yüksek vasıflı çalışanları da izlemesi gerektiğini belirtiyor. Öne çıkan öneriler arasında üniversite-sanayi iş birliğini geliştirmek, teknoloji temelli ve yüksek katma değerli istihdamı artırmak, araştırmacılara sürdürülebilir kariyer fırsatları sunmak ve yurt dışındaki Türk bilim insanlarıyla bağları güçlendirmek bulunuyor.

Dr. Ömer Özdinç, uluslararası karşılaştırmalarda Türkiye’nin mevcut düzeyinin yanı sıra artış hızına ve göç edenlerin niteliğine odaklanılması gerektiğini vurguluyor. Yurt dışındaki uzmanların geri dönüşünü teşvik etmek ve Türkiye’deki çalışma ve yaşam koşullarını iyileştirmek de raporda ele alınan politika başlıkları arasında yer alıyor.

Kısa yanıt: Türkiye’de lisans mezunlarının beyin göçü oranı 2025’te yüzde 2,19’a yükseldi. Almanya yüzde 22’lik payla en çok tercih edilen ülke oldu; bilişim, mühendislik ve bazı sağlık bölümlerinde oranlar öne çıktı. Veriler, TÜİK’in uzun süreli yurt dışı ikameti esas alan tanımına göre değerlendirilmelidir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın