Çocukların eğitim ortamında dini pratiklerin yer alması, günümüz Türkiye’sinde ciddi tartışmalar yaratıyor. Özellikle devlet okullarında ve anaokullarda uygulanan Ramazan etkinlikleri, hem pedagojik hem de hukuki açıdan sorgulanmaya başladı. Bu uygulamalar, çocukların yaş ve gelişim seviyelerine uygunluk göstermediği gibi, onların özgür iradesine müdahale ettiğine dair güçlü endişeleri de beraberinde getiriyor. Peki, bu durumun temel nedenleri nelerdir ve çocuk haklarıyla ilişkisi nasıl şekilleniyor?
Türkiye’de son dönemde eğitim kurumlarında dini pratiklerin zorunlu hale getirilmesine yönelik girişimler yoğunlaştı. Bu girişimlerin temel amacı, çocuklara küçük yaşta dini beyannamelerini kazıma ve inançlarını pekiştirme biçiminde görülebilir. Ancak, bu uygulamaların ne eğitimsel ne de hukuk kriterleriyle uyumlu olduğu açık. Çocuklar, gelişim süreçleri ve psikolojik ihtiyaçları gereği, inançlarını kendi özgür iradeleriyle seçmeli ve bu seçimler üzerlerinde baskı olmadan gerçekleşmeli.
İşte bu noktada, eğitim ve din alanında temel hak ve özgürlükler devreye girer. Çocukların inanç ve ibadet özgürlükleri, uluslararası sözleşmelerle koruma altına alınmıştır. Buna rağmen, usulsüz ve zorunlu dini pratiklerin okul ortamına entegre edilmesi, bu temel haklara aykırıdır. Ayrıca, çocukların gelişimsel ihtiyaçlarına uygun olmayan, onları küçük yaşta dini baskıya maruz bırakan uygulamalar pedagojik açıdan sakınca taşır. Bu uygulamalar hem psikolojik hem de sosyal açıdan zararlı sonuçlar doğurabilir, çünkü küçük yaşta belli ritüellere zorlanan çocuklar, özgüven ve kendilik saygılarını büyük ölçüde zarar görebilir.
Hukuki ve Pedagojik Çerçeve
Uluslararası çocuk hakları sözleşmeleri, eğitimde laiklik ve din özgürlüğü ilkelerini net bir şekilde ortaya koymuştur. Çocukların dini pratikler yerine, gelişimlerine uygun güvenli ve özgür ortamlar içinde yetiştirilmesi gerekmektedir. Türkiye’de ise, devletin resmi eğitim politikalarında dini pratiklerin zorunlu hale getirilmesi, bu ilkelerle çelişiyor. Çocuk hakları ve eğitim özgürlüğü kapsamında, çocukların eğitim ortamında dinleyici ve uygulayıcı olarak var olmaları, özgür tercihlere dayalı olmalıdır. Resmi kurumlar, çocukların inançlarını koruma sorumluluğu taşırken, onları zorlamaları veya denetlemeleri hukuka aykırıdır.
Pedagojik açıdan bakıldığında, çocuklar öğrenme ve gelişme süreçlerinde *özgür irade ve ilgi alanlarına göre öğrenmeye teşvik edilmeli.* Bununla birlikte, dini pratiklerin zorunlu hale getirilmesi, çocukların psikolojik ve duygusal gelişimine zarar verir. Çocuklar, bu tür uygulamalar sayesinde, ailelerinden ve toplumdan bağımsız olarak kendi inanç ve kimliklerini keşfetme fırsatından mahrum kalabilir. Bu durum, uzun vadeli psikolojik travmalara, aidiyet duygusunda kopukluklara ve kişisel gelişimde aksamalara neden olabilir.
Devlet ve Eğitim Sisteminde Dinin Rolü
Türkiye’de devlet kurumlarının eğitim politikalarında dini pratikleri yerleştirmeye yönelik eğilimler oldukça eskiye dayanıyor. Milli Eğitim Bakanlığı’nın son açıklamalarında, özellikle Ramazan ayı boyunca okullarda dini etkinliklere yer verildiği gözlemleniyor. Ancak, bu uygulamalar, eğitimde laiklik ilkesine aykırı olduğu gibi, çocukların özgür iradesini baskı altında tutuyor.
Okullarda gerçekleştirilen dini faaliyetler, çoğu zaman devletin resmi tutumundan bağımsız, yerel yönetimlerin ve okul idarelerinin inisiyatifinde ilerliyor. Bu durum, eğitimde tarafsızlık ve eşitlik ilkelerine zarar veriyor. Özellikle, çocukların gelişim seviyesine uygun olmayan, ezbere ve zorunlu dini ritüellere katılımı, onların psikolojisinde kötü izler bırakabiliyor. Ayrıca, bu tür uygulamalar, ebeveynlerin tepkisini de çekiyor. Birçok ebeveyn, çocuklarının günlük yaşamında dini baskılara maruz kalmasına karşı çıkıyor ve bu uygulamaların çocuk haklarına aykırı olduğunu dile getiriyor.
Antalya’daki Ramazan Çetelesi ve Çocuk Hakları
Antalya’daki anaokulunda kullanılan “Ramazan Çetelesi”, çocukların gelişim seviyesine tamamen aykırı faaliyetler içeriyor. Çocuklara küçük yaşta namaz kılma, oruç tutma ve Kuran okuma gibi ritüelleri dayatmak, psikolojik ve pedagogik açıdan sakıncalıdır. Bu çetele, çocukların inançlarını özgürce şekillendirmeleri yerine, zorunlu kılınan aktiviteler zinciri haline dönüşüyor. Çocuklar, bu uygulamalarla, inançlarını kendi iradeleriyle değil, baskı ve zorunluluk altında yerine getiriyor; bu da onların gelişimsel ihtiyaçlarına zarar veriyor.
Bu tür uygulamalar, sadece eğitim alanında değil, aynı zamanda çocuk hakları sözleşmesi kapsamında da ciddi sorunlar oluşturuyor. Çünkü, çocukların dini gelişiminin, yaş ve gelişim seviyelerine uygun biçimde desteklenmesi gerekirken, bu uygulamalar şu iki temel hakkı ihlal ediyor:
- Gelişimsel Eğitim Hakkı: Çocukların, kendi hızlarında ve anlayışlarına uygun şekilde dini öğrenme hakkı.
- Özgür Düşünce ve İnanç Hakkı: Çocukların, zorlama veya baskı olmadan inançlarını seçme ve yaşama hakkı.
Bu nedenle, yapılan uygulamaların hem etik hem de yasal açıdan yeniden gözden geçirilmesi zorunlu hale gelmiştir.
Resmi Açıklamalar ve Yasal Durum
Türkiye’deki resmi açıklamalara göre, Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yapılan bildirimler, çocukların dini pratiklerin yaş ve gelişim seviyelerine göre, ergenlik çağından sonra başlaması gerektiğine vurgu yapıyor. 9 Nisan 2025 tarihli açıklamada, “Oruç, ergenlik çağında ve akıllı bireylere farzdır” denilmekle birlikte, uygulamada ise bu ilkeler çiğneniyor. Okullarda, çocukların gelişim düzeyleri dikkate alınmadan, dini pratikler zorunlu kılındığı görülüyor.
Hukuki açıdan, çocukların dini özgürlükleri ve eğitim hakları, Anayasa ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınmıştır. Buna rağmen, eğitim kurumlarında inanca dayalı denetim ve takip mekanizmaları kurulması, hukuken kabul edilebilir sınırların dışına çıkar. Asıl sorulması gereken soru şu: Devlet, çocukların dini haklarını koruyan ve laik bir eğitim ortamı sağlayan politikalara nasıl öncelik verir?
Bu gelişmeler ışığında, eğitim politikalarının, toplumun farklı kesimlerinin hassasiyetleri ve çocukların gelişimsel ihtiyaçları gözetilerek düzenlenmesi büyük önem taşır. Çocukların özgür irade ve seçimlerine saygı duyulduğu bir eğitim ortamı, toplumsal barış ve sürdürülebilir gelişme için temel unsur olmalıdır.
İlk yorum yapan olun